Plastik ürünler mutfakta göründüğü kadar masum değil
Acıbadem Bodrum Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Tuğçe Arabalı modern mutfaklarda sık kullanılan plastik kap, tabak ve pişirme gereçlerinin güvenli olmadığını vurguluyor. Arabalıya göre plastiklerin hafif, ucuz ve dayanıklı olmaları kullanım kolaylığı sağlasa da ısı, yağ ve uzun süreli temas gibi koşullar bu ürünlerin içindeki kimyasalların gıdaya geçmesine yol açabiliyor.
Plastisite kavramı ve kimyasal geçiş
Arabalı plastisiteyi, plastik ürünlerdeki bazı kimyasalların zamanla ve özellikle ısı etkisiyle gıdaya geçmesi olarak tanımlıyor. Plastikler tek bir hammaddeden oluşmadığı için esneklik ve dayanıklılık kazandırmak amacıyla farklı kimyasallar ekleniyor ve bu maddeler koşullara bağlı olarak gıdaya sızabiliyor.
En çok karşılaşılan kimyasallar
En sık görülen maddeler arasında BPA (Bisfenol A), BPS ve BPF, Fitalatlar, Stiren ve PFAS yer alıyor. Arabalı bu maddelerin büyük kısmının endokrin bozucu özellik taşıdığını, yani hormon sistemini taklit edebileceğini, baskılayabileceğini veya dengesini bozabileceğini belirtiyor. Isı, yağlı ve asidik gıdalarla temas, uzun süreli saklama ile çizilme ve eskime kimyasal geçişi artırıyor.
Hangi kullanım şekilleri riski yükseltiyor
Sıcak çorbanın plastik kaba konması, mikrodalgada plastik kap kullanımı ve plastik spatula ile sıcak tencerede karıştırma gibi uygulamalar kimyasal sızıntıyı önemli ölçüde artırıyor. Uzun süre düşük dozda maruziyetin hormonal dengesizlikler, infertilite ve adet düzensizlikleri, insülin direnci ve obezite, tiroid fonksiyon bozuklukları, erken ergenlik ve bazı kanser türleri gibi sağlık sorunlarına yol açabileceği uyarısı yapılıyor. Bebekler, çocuklar, gebeler ve emziren anneler özel olarak daha yüksek risk altında kabul ediliyor.
Mutfakta hangi malzemeler dikkat gerektirir
Arabalıya göre yanlış materyal seçimi en sağlıklı besinleri bile riskli hale getirebilir. Granit ve teflon (PTFE kaplama) ürünler çizildiğinde veya yüksek ısıta toksik gaz ve parçacık açığa çıkarabilir. Düşük kaliteli silikonlar kimyasal salınım yapabilir. Eski ve çizilmiş plastik kaplar, melamin tabaklar (ısıda formaldehit salar), alüminyum tencereler özellikle asidik gıdalarla kullanıldığında ve tek kullanımlık plastik tabak-bardaklar risk oluşturuyor.
Güvenli alternatifler ve pratik öneriler
Plastik yerine cam saklama kapları, fırın kapları ve cam su şişeleri tercih edilmesini öneren Arabalı borosilikat camın ani ısı değişimlerine karşı daha dayanıklı olduğunu belirtiyor. Ayrıca döküm tencereler, paslanmaz çelik ürünler ve kaplama olmayan seramikler güvenli alternatifler olarak öne çıkıyor. Plastik saklama kabı yerine cam, streç film yerine balmumlu bez, plastik su şişesi yerine cam şişe veya çelik termos, plastik doğrama tahtası yerine cam veya çelik kullanımı kimyasal maruziyeti azaltır.
Sonuç
Plastiklerin hayatımızdan tamamen çıkarılması zor olsa da mutfakta ısı ile temas eden alanlardan plastikleri uzak tutmanın en önemli adım olduğu vurgulanıyor. Arabalıya göre sağlıklı beslenme yalnızca ne yediğimizle ilgili değil, aynı zamanda yemeğin hangi malzeme ile pişirildiği ve saklandığı ile de ilgilidir. Uzun vadede hormon sağlığını korumak, kronik hastalık riskini azaltmak ve özellikle çocukları korumak için mutfakta daha bilinçli seçimler yapmak büyük önem taşıyor.
ACIBADEM BODRUM HASTANESİ BESLENME VE DİYET UZMANI TUĞÇE ARABALI, MODERN YAŞAMDA MUTFAKLARIN VAZGEÇİLMEZLERİ ARASINDA YER ALAN PLASTİK KAP, TABAK VE PİŞİRME GEREÇLERİNİN SANILDIĞI KADAR MASUM OLMADIĞINI BELİRTEREK, "ÖZELLİKLE ISI, YAĞ VE UZUN SÜRELİ TEMAS DURUMLARINDA CİDDİ SAĞLIK RİSKLERİ OLUŞTURABİLECEĞİNİ GÖSTERMEKTEDİR" DEDİ.
