Kahramanmaraş’ta yorgancılık geleceğe tutunmaya çalışıyor
Dulkadiroğlu Kanlıdere Caddesi'ndeki usta, el emeği işçiliğin hızla azalmasından endişeli
Kahramanmaraş’ta yarım asırlık geçmişe sahip Kanlıdere Caddesi'nde, el emeğine dayalı yorgancılık mesleği yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. 40 yıldır aynı dükkânda çalışan 62 yaşındaki Ali Kösesakal, yakın gelecekte yorgancılık yapan esnafın kalmayacağını belirtiyor.
Çocuk yaşta mesleğe başladığını söyleyen Kösesakal, Kanlıdere Caddesi’nin bir dönem Kahramanmaraş’ın "Yorgancılar Çarşısı" haline geldiğini anlattı. "Biz buraya dükkan açtıktan sonra diğer yorgancı arkadaşlar da geldi. Burası el emeği göz nurunun merkeziydi" dedi.
Kösesakal, mesleğin temel sorununu değişen tüketim alışkanlıkları ve çırak yetişmemesi olarak özetliyor: "Eskiden çok kalfamız vardı, çok insan yetiştirdik. Maraş’ta ve Türkiye genelinde el emeği bittiği için artık çırak bile gelmiyor, eleman yetişmiyor. Bizim burada yorgancılığı en fazla 3 yıl daha yapabiliriz. Ondan sonra bu insanlara hizmet edecek kimse kalmayacak."
Usta, daha önce yetiştirdiği en az 3 kalfadan söz ederek, onların ailelerini geçindirebildiğini vurguluyor: "Ben burada en az 3 tane kalfa yetiştirdim. Bu insanlar evliydi ve evlerini geçindirebilecek durumdaydı. Eskiden kalfa, evini geçindirirdi. Emeğimizin karşılığını alamıyoruz."
Üretimdeki malzeme tercihleri konusunda Kösesakal sözlerini şöyle sürdürdü: "Atalarımız bu yünlerle nasıl yaşamışsa, ben de öyle yaşamayı tavsiye ederim. Yün ve pamuk sağlık açısından çok önemlidir. Naylon çıktı, sentetik ürünler çıktı. Ama o naylonların içindeki hücre yapısı yıllar geçse de bozulmuyor. Yün ise yıkandıkça canlılığını korur, insanın rahat uyumasını, dinç kalkmasını sağlar."
Hazır ürün ve pratiklik arayışının mesleğe ilgiyi azalttığını belirten Kösesakal, "Tercih edilmemesinin sebebi ise şimdiki neslin makineye atalım, yıkayalım düşüncesi. Değer veren yok, önemseyen yok. Oysa ben döşeğin de, yorganın da, yastığın da yün olmasını tavsiye ederim. Beş kiloluk bir yün döşekle, yün yorganla yatan insan sabah yaylada kalkmış gibi dinç uyanır. Ama bunları anlatamıyoruz. Her şey naylonlaştı. Hazır al, makineye at, yıka. Üç sene sonra yenisini al." diye konuştu.
Kösesakal, Maraş’ta şu an sadece 5 ustanın kaldığını ve hepsinin yaşının 60’ın üzerinde olduğunu söyledi. "Diğer ilçelerde usta neredeyse yok. İç Anadolu’da yün yorgan hala revaçta ama Kahramanmaraş’ta en çok tutulan şey çeyiz yorganı. Bizde 'sarıklı yorgan' derler. Kadife çeyiz yorganları çok işliyoruz."
Ustaya göre kadife yorganlarda yaklaşık yüze yakın model bulunuyor; müşteriler renk ve model seçimini yapıyor, teslim süresi genellikle bir hafta ile on gün arasında değişiyor. "Bir yorganın yapımı yaklaşık bir buçuk gün sürer. Altı ilikli, düğmeli melefesiyle birlikte hazırlanır. Bir yorganın fiyatı 4 bin ile 4 bin 500 lira arasında. Bize kalan ise yaklaşık 2 bin 500 lira. Akşama kadar emek veriyoruz ama emeğimizin karşılığını alamıyoruz," diye ekledi.
Değişen tüketim alışkanlıkları, genç kuşaktaki iş tercihleri ve çırak eksikliği nedeniyle Kahramanmaraş’taki geleneksel yorgancılık zanaatinin geleceği belirsizliğini koruyor.
KAHRAMANMARAŞ'TA 40 YILDIR YORGANCILIK YAPAN ESNAF, 3 YIL SONRA KENTTE YORGANCILIK YAPAN ESNAFIN KALMAYACAĞINI İFADE EDEREK İNSANLARIN ARTIK HAZIR VE MAKİNADA YIKANABİLİR ÜRÜNLERİ TERCİH ETTİĞİNİ SÖYLEDİ.
