İran'da 'Kalabarg' ile temel gıdalara erişim hedefleniyor
İran hükümeti, 28 Aralık 2025'te başlayan protestoların ardından artan yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyonla mücadele amacıyla "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulamasını yürürlüğe koydu. Uygulama, hanelerin temel gıda maddelerine erişimini kolaylaştırmayı ve piyasadaki dalgalanmaların etkisini azaltmayı hedefliyor.
Kalabarg uygulamasının işleyişi
Kalabarg sistemi, devletin vatandaşlara tanımladığı dijital bir belge veya kredi mekanizması olarak tasarlandı. Sistem kapsamında süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda maddelerine erişimin kolaylaştırılması amaçlanıyor. Yetkililer, uygulamanın döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantı azaltmayı hedeflediğini belirtiyor.
Piyasalarda gözlemlenen gelişmeler
Protestolar öncesinde birçok üründe hızlanan fiyat artışları ve raflarda yaşanan tedarik sıkıntıları kamuoyunda yankı uyandırmıştı. Yetkililer ve sektör temsilcileri, spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksaklıklar ve ekonomik baskıları bu duruma neden gösterdi. Son dönemde ise zincir marketler ve perakende satış noktalarında bazı temel ürünlerin yeniden bulunabildiği ve bazı kalemlerde fiyatların gerilemeye başladığı bildirildi.
Hükümet, atılan adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve önümüzdeki dönemde fiyat istikrarının güçlendirilmesinin hedeflendiğini vurguluyor.
Halkın görüşleri
Vatandaşlar, atılan adımlara temkinli yaklaşıyor. İranlı Zohre Nosrati, "Geçmişe göre ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin de yaşam pahalılığının önüne geçmek için aldığı kararlar var. Bu zamana kadar halk olarak birçok sorunla karşı karşıya kaldık. Bunu da atlatacağımızı düşünüyorum" ifadelerini kullandı.
İranlı Ali Rıza Ekberi ise, "Hükümetin elektronik kupan desteğinin yardımı oldu ancak yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre arttı. Yine de gördüğünüz gibi halk alışverişine devam ediyor" dedi.
Tercihli döviz kuru uygulamasına ilişkin değerlendirme
Hükümet ayrıca fiyat artışlarını kontrol altına almak ve döviz kurlarındaki dalgalanmaları sınırlamak amacıyla tercihli döviz kuru sisteminde düzenlemelere gitti. Uzun yıllardır uygulanan sistem, bazı ithalatlarda dövizin serbest piyasa kurunun altında tahsis edilmesini öngörüyordu. Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amaç dışında kullanılması, ithal ürünlerin beklenen fiyatla piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki denetim boşlukları nedeniyle sistem eleştirilere hedef oldu.
Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemede yetersiz kaldığını savunuyor.
İran hükümeti, yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025 başlayan protestoların ardından temel tüketim ürünlerindeki fiyat artışlarıyla mücadele etmek ve halkın gıda ürünlerine erişimini kolaylaştırmak amacıyla "Kalabarg" adlı elektronik kupon uygulamasını yürürlüğe koydu. İranlı yetkililer ise ülkedeki kriz sırasında market raflarında erişilemeyen bazı ürünlerin yeniden temin edilebildiğini ve çeşitli ürünlerin fiyatlarında düşüş yaşandığını açıkladı.
