Her unutkanlık demans değildir: Uzmandan önemli uyarılar
Medicana Sağlık Grubu Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. M. Zülküf Önal, demansın "40 yaşına düştüğü" yönündeki söylemlerin sıkça gündeme geldiğini ancak 40-55 yaş aralığında unutkanlık şikâyetiyle başvuranların büyük çoğunluğunda demans saptanmadığını belirtiyor. Bu yakınmaların en sık depresyon, anksiyete ve post-COVID benzeri tablolarla ilişkili olduğunu vurguladı.
Halk algısı ve tanı artışı
Önal, gençlerde unutkanlık algısındaki artışın sağlık kuruluşlarına yapılan başvuruların yükselmesi ve tanı yöntemlerine daha erken erişimle bağlantılı olduğunu ifade etti. Manyetik rezonans görüntüleme olanaklarının yaygınlaşması ve bilişsel tarama testlerinin artmasıyla birlikte daha fazla vakanın tanı aldığını, bunun da "demans genç yaşlara indi" algısını güçlendirdiğini söyledi. Ayrıca 1970'lerde 60 yaş "yaşlı" kabul edilirken bugün 65 yaşın başlangıç olarak değerlendirildiğine dikkat çekti.
Unutkanlığın seyri ve ayırıcı tanı
Genç başlangıçlı demansın genellikle 45-64 yaş aralığında görüldüğünü, 45 yaş altının ise "çok genç başlangıçlı" olarak değerlendirildiğini belirten Önal, değerlendirmede işlev kaybı, unutkanlığın seyri ve objektif test bulgularının esas alınması gerektiğini söyledi. Depresyon veya anksiyete ile demansın ayırt edilmesinin çoğunlukla muayene ile mümkün olduğunu; şikâyetlerin dalgalı seyretmesi, stresle artması ve motivasyon, enerji ile uykuda belirgin bozulma varsa depresyon/anksiyete düşünülmesi gerektiğini vurguladı.
Buna karşılık sinsice başlayan, aylar ya da yıllar içinde yavaş ama belirgin ilerleyen, yeni bilgileri öğrenmede güçlük, aynı soruların tekrarı ve günlük yaşam işlevlerinde kayıp gibi bulguların nörodejeneratif bir süreci akla getireceğini belirtti. "Psödo demans" olarak değerlendirilen tabloların hem depresyon hem de demans olabileceğine işaret eden Önal, bu nedenle hasta yakını gözlemleri, nöropsikolojik testler ve beyin MR'ının önemini vurguladı.
Acil değerlendirme gerektiren bulgular
Unutkanlıkla birlikte iş veya okul performansında belirgin düşüş, günlük yaşam işlevlerinde kayıp; nesne adlandırma, anlam kaybı, akıcılık bozukluğu gibi dil sorunları; tanıdık yerleri bulamama veya dürtüsellik, sosyal uygunsuzluk, empati kaybı gibi kişilik ve davranış değişiklikleri varsa demans olasılığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Ayrıca yeni başlayan fokal güçsüzlük, denge bozukluğu, epileptik nöbet veya hızlı progresyon gibi nörolojik bulguların eşlik ettiği ve haftalar-aylar içinde hızla kötüleşen tabloların "deli dana hastalığı"nı akla getirebileceğini söyledi. Ailede özellikle 60 yaşın altında demans öyküsü varsa bunun dikkatle incelenmesi gerektiğini; şikâyetlerin 4-6 haftayı aşması ve ilerleyici bilişsel bozulma ile işlev kaybının eşlik etmesi halinde acil ve ayrıntılı nörolojik değerlendirme gerektiğini vurguladı.
DEMANSIN ‘40 YAŞINA DÜŞTÜĞÜ’ YÖNÜNDEKİ SÖYLEMLERİN KLİNİKTE SIKÇA DİLE GETİRİLDİĞİNİ ANCAK 40-55 YAŞ ARALIĞINDA UNUTKANLIK ŞİKAYETİYLE BAŞVURAN HASTALARIN BÜYÜK ÇOĞUNLUĞUNDA DEMANS SAPTANMADIĞINI BELİRTEN MEDİCANA SAĞLIK GRUBU NÖROLOJİ UZMANI PROF. DR. M. ZÜLKÜF ÖNAL, BU YAKINMALARIN EN SIK DEPRESYON VE ANKSİYETE İLE POST-COVID BENZERİ TABLOLARDAN KAYNAKLANDIĞINI VURGULADI.
