Doç. Dr. Özçelik: İzmir’in su ihtiyacına bulut tohumlama çare değil
Muğla Büyükşehir Belediyesi'nin denizden su arıtma tesisi çalışmaları Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi onayıyla Milas Ekinambarı mevkiinde sürerken, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay da yapay yağmur oluşturmak amacıyla bakanlıktan izin aldıklarını açıklamıştı. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Su Kaynakları Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Ceyhun Özçelik, İzmir için planlanan bulut tohumlama uygulamasının kentteki su sorununu çözmeyeceğini ifade etti.
Her bulut yağmur oluşturmaz
Doç. Dr. Özçelik, yapay yağmurun başarılı olması için doğal yağış oluşturma koşullarının hazır olması gerektiğini vurguladı. Denizlerden, göllerden ve kara yüzeylerinden buharlaşan su atmosferin üst katmanlarına yükselip soğuduğunda yoğunlaşarak damlacık haline gelir; belli bir ağırlığa eriştiğinde yağışa dönüşebilir. Ancak her bulut yağış üretmez.
Yağış üretebilen bulut türleri arasında nimbostratus, altostratus, stratus ve dikey gelişimli kümülonimbus gibi yapılar yer alır. Tabaka şeklindeki bulutlar daha yaygın ve uzun süreli yağış, kümülonimbuslar ise kısa süreli şiddetli noktasal yağışlar verebilir. Uygun koşullar sağlandığında roketler, uçaklar veya diğer hava araçlarıyla atmosfere gümüş iyodur, krubus ve benzeri kimyasallar bırakılarak nem parçacıkları etrafında yoğunlaşma tetiklenebilir; bu yöntem bulut içindeki potansiyelin maksimum düzeyde kullanılmasına olanak tanır.
Özçelik, tohumlamanın zamanlamasının önemli olduğunu; erken tohumlamada beklenen başarı elde edilemeyebileceğini, geç tohumlamada ise yağış zaten başlayacağı için uygulamanın anlamsızlaşabileceğini belirtti.
İzmir için beklenen katkı sınırlı
Literatürde tohumlamayla yağışın yüzde 10 ile yüzde 20 oranında artırılabildiği yönünde veriler bulunduğunu ancak bu artışın ölçülmesinin zor olduğunu belirten Özçelik, yöntemin 1940’lı yıllardan beri ABD, Çin, Hindistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerde denendiğini; çevresel etkiler nedeniyle bazı ABD eyaletlerinde yasaklandığını hatırlattı.
İzmir gibi geniş bir coğrafyada geçen bulutların potansiyelini yalnızca bir miktar artırmanın kentin genel su ihtiyacına kayda değer katkı sağlamayacağını söyledi.
Bulut tohumlamadaki en önemli unsur: yer ve zaman
Bulut tohumlamada başarıyı belirleyen en önemli faktörlerin yer ve zaman olduğunu aktaran Özçelik, topografya, denize yakınlık, bölgenin iklimi ve mevsimsel zamanlamanın uygulamanın etkinliğini etkilediğini vurguladı. Kış aylarında soğuk ve sık bulut geçişlerinin olduğu dönemlerde tohumlamanın daha başarılı olacağı; bahar döneminde ise bulut geçişlerinin anlarının doğru tespit edilmesinin kritik olduğuna dikkat çekti. Yaz aylarında ise bölgedeki bulut hareketlerinin sınırlı olması nedeniyle başarı şansının düştüğünü ifade etti.
Sonuç olarak, Doç. Dr. Özçelik'e göre İzmir için planlanan bulut tohumlama çalışmaları, yer-zaman kısıtları ve ölçüm zorlukları nedeniyle kentin su ihtiyacına köklü bir çözüm sunmuyor.
SON YILLARDA İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KURAKLIK SONUCU ARTAN SU İHTİYACINI KARŞILAMAK AMACIYLA MUĞLA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ DENİZDEN SU ARITMA TESİS İÇİN DIŞ KAYNAK KULLANIMININ CUMHURBAŞKANLIĞI YATIRIM OFİSİ TARAFINDAN ONAYLANMASI İLE MİLAS EKİNAMBARI MEVKİİNDE TESİS KURMAK İÇİN ÇALIŞMALARA BAŞLADI.
