Yatağan: Osmanlı'dan Gelen Keskin Bir Miras
Murat Polat, Kemeraltı Çarşısı'ndaki antika dükkânında sergilediği yatağanları anlatırken, bu kılıcın yalnızca bir silah olmadığını; aynı zamanda kimlik, zanaat ve estetiğin bir birleşimi olduğunu vurguluyor.
Ters kavis ve "kurt dişi" etkisi
Yatağanı diğer kılıçlardan ayıran en belirgin özellik, bilinen kılıçların aksine içe doğru yönelen ters kavisidir. Polat bu tasarım için, "Geleneksel kılıçlar savurma odaklıyken, yatağanın ağırlık merkezi uca yakındır; bu, darbeye balta benzeri bir yıkıcılık katar. Ters eğim, düşman silahını kenetleyip etkisiz hale getirmede benzersiz bir avantaj sağlar. Yeniçerilerin günlük kıyafetleriyle dahi taşıyabildiği bu kılıç, hem savaş alanında hem de öz savunmada etkilidir" diyor.
Kulaklı kabzanın işlevi ve süslemeler
Yatağanların en tanınır parçası olan kulaklı kabza genellikle kemik, fildişi veya boynuzdan yapılır. Polat'a göre bu kulaklar estetikten öte bir işleve sahiptir: "Sert bir vuruşta kılıcın elden kayıp gitmesini engelleyen bu geniş başlıklar, savaşçının kılıçla adeta tek vücut olmasını sağlar." Ayrıca kılıç üzerindeki işlemelerin anlamı büyüktür; "Fetih" ve "Nadi Ali" gibi yazılar savaşçının manevi gücünü pekiştirir. Ustanın adı Amel-i ifadesiyle kılıçta yer alır; gümüş kakmalar, mercan süslemeler ve bitkisel motifler yatağanı yalnızca bir savaş aleti değil, bir sanat nesnesi haline getirir.
Yatağan kasabasından imparatorluğun omuzlarına
Adını Denizli'nin Serinhisar ilçesine bağlı Yatağan kasabasından alan bu kılıç, Osmanlı ordusunun kul sisteminde sıkça görülen ve sadakatle taşınan bir ekipmandı. Polat, "Yatağan, Türk kılıç sanatının ulaştığı en rafine noktadır; hem bir fırtına kadar sert hem de bir şiir kadar zariftir" sözleriyle kılıcın tarihî ve estetik önemini özetliyor.
Bugün yatağanlar müze koleksiyonlarında yalnızca antika olarak değil; bir devletin disiplinini, estetik anlayışını ve askeri geleneğini temsil eden objeler olarak sergilenmeye devam ediyor.
TARİHİ KEMERALTI ÇARŞISI'NDA ANTİKA DÜKKANI İŞLETEN KILIÇ USTASI VE ARAŞTIRMACI MURAT POLAT
