Konya’da obruk artışının nedeni: Yoğun ve kontrolsüz yeraltı suyu kullanımı
Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, son yıllarda Konya ve çevresinde artan obrukların büyük çoğunluğunun yeraltı suyu ilişkili örtü çökmesi sonucu oluştuğunu belirtiyor. Arslan’a göre, günümüzde gözlemlenen obruklar geçmişteki karstik ana kaya çökmelerinden farklı bir mekanizmayla ortaya çıkıyor.
Obruk oluşum mekanizmalarındaki fark
Arslan, geçmişteki obrukların «ana kaya çökmesi» olarak nitelenen karstik mağara tavanlarının çökmesiyle meydana geldiğini, bu tür yapıların yeraltı suyundan bağımsız olduğunu ifade etti. Ancak son yıllarda oluşan obrukların, örtü tabakası çökmesi şeklinde olduğunu ve bunun doğrudan yeraltı suyunun hareketleriyle bağlantılı olduğunu söyledi.
Yeraltı suyundaki düşüşler, yağışlı ve kurak dönemler arasındaki statik seviye değişimleri ve yeraltı suyunun akış hızı; kalsiyum karbonatça zengin malzemelerin çözülüp taşınmasına, boşlukların büyümesine ve sonuçta örtü tabakasının çökmesine yol açıyor. Bu süreç zaman içinde küçük boşlukların birleşmesiyle daha büyük obrukların ortaya çıkmasına neden oluyor.
Son 30 yıl ve jeotektonik iddialar
Arslan, son 30 yılda gözlenen obrukların çoğunun yüzeysel alüvyal örtüden kaynaklandığını vurguladı. Bazı yayınlarda yeraltındaki derin litosferik süreçlere dair iddialar bulunduğunu ancak bunun Konya özelinde kanıtlanmış net bir gerekçesi olmadığını belirtti. Konya’daki obrukların, taş küre altı magma akışına bağlı yüzeye kadar ulaşan bir akıntı sonucu oluştuğu düşüncesinin güçlü delillerle desteklenmediğini aktardı.
Suyun çekilmesi ve kuyu sayıları
Obrukların sıklaşmasının temel nedenlerinden birinin yeraltı sularının yoğun ve kontrolsüz kullanımı olduğuna dikkat çeken Arslan, Devlet Su İşleri verilerine göre Konya Kapalı Havzası’nda yaklaşık 35 bin ruhsatlı kuyu bulunduğunu; buna karşın günümüzde 100 binin üzerinde ruhsatsız kuyu olduğu, toplamda ise bunun yaklaşık 150 bin kuyuya tekabül ettiğinin düşünüldüğünü söyledi.
Eskiden yıllık ortalama yeraltı suyu seviyesinde kuraklık ve iklim değişikliği nedeniyle yarım metre ila 1 metre arasında düşüşler görülürken, bazı alt havzalarda bu düşüşlerin günümüzde 8–10 metre seviyelerine ulaştığını; yağışlı ile kurak dönem arasındaki farkın ise bazı bölgelerde 10, 20, hatta 30–40 metre düzeyinde statik seviye değişimlerine yol açtığını aktardı.
Sonuç
Arslan’ın ifadelerine göre, yeraltı suyunun sürekli yukarı-aşağı hareketi ve suyun çözücü etkisi örtü malzemelerinde boşluk oluşumunu hızlandırıyor; bu boşlukların birleşmesi sonrasında örtü tabakasının çökmesiyle obruklar meydana geliyor. Konya’daki obruk artışı, bu nedenle büyük oranda yeraltı suyu yönetimiyle ilişkilendiriliyor.
KONYA'DA SON YILLARDA ARTAN OBRUK OLUŞUMLARININ NEDENLERİNİ JEOLOJİ MÜHENDİSLERİ ODASI KONYA ŞUBE BAŞKANI ŞÜKRÜ ARSLAN, YERALTI SUYUNUN KONTROLSÜZ KULLANIMI SONUCU OLUŞTUĞUNU BELİRTTİ.
