Atmacacılığın Karadeniz'deki geleneği
Sabunlu suyla toprağa başlanan, ardından böcek ve küçük kuşlarla devam edip atmaca ile sonlanan atmacacılık tutkusu, Rizeliler ve Artvinliler arasında nesiller boyu yaşatılan bir gelenektir. Bu serüven, av ile avcı arasındaki doğal döngünün yerel bir yansıması olarak dikkat çeker.
Nasıl başlıyor: sabunlu su ve danaburnu
Atmacacılık, resmi izinlerin alınmasıyla başlar; öncelikle Doğa Koruma ve Milli Parklar Müdürlükleri yetkililerinden gerekli izinler alınır. Daha sonra sabunlu su toprağa dökülür ve bu işlemle birlikte Türkçesi danaburnu olarak bilinen böcek ortaya çıkar. Bu böcekler toplanır ve bir sonraki aşama için kullanılır.
Küçük kuşlar, ağlar ve atmaca
Toplanan danaburnular, bölgedeki küçük kuşların yemini oluşturur. Yerel ağızda "Ğaço" olarak anılan bu küçük kuşlar yakalandıktan sonra yüksek tepelerde "Tenta" adı verilen ağlar kurulur ve kuşlar ağların arkasına yerleştirilir. Gökyüzünde süzülen atmaca bu yem kuşunu hedeflediğinde ağlar devreye girer ve atmaca yakalanır; işte bölgedeki bu eskimeyen sevda böyle sürer.
Atmacacılar ve eğitim süreci
Karadeniz Federasyon Başkanı Yahya Terzi, atmacaların yakalanma ve eğitilme süreçlerini anlatarak uygulamanın adımlarını aktarıyor: "Önce sabunu bulacaksın sonra suyla beraber bir delik bulacaksın. Delikte Türkçesi danaburnu olan böceği çıkartacaksın. ... 1 hafta boyunca eğitim veriyoruz atmacaya. Bıldırcına salmaya alışıyoruz. Ondan sonra av yapıyoruz."
Bakım, tüy dökme ve göç
Terzi, atmaca bakımında tüy dökme döneminin önemine değiniyor; atmacaların kışın Afrika'ya göç ettiğini ve bu yolculuk sırasında yaklaşık 20 ülke değiştirdiklerini belirtiyor. Tüy dökme sürecinin aksatmamak için kapalı ve sıcak ortamlar sağlandığını, bu amaçla özel ısıtıcılar kurduklarını aktarıyor: "Av sezonu bittikten sonra sıcak bir ortamda bakıyoruz. Kışın bunlar Afrika kıtasına doğru göç ederler. 20 ülke değiştirirler. ... Tüylek olması için de sıcak ortamda olması gerekir."
İlaç, maliyet ve bakımın zorluğu
Atmaca bakımının emek ve maliyet gerektirdiğini vurgulayan Terzi, gerektiğinde Avrupa'dan özel ilaçlar temin ettiklerini söylüyor ve örnek veriyor: "Bu atmacaları yetiştirmek için Avrupa’dan özel ilaçlar alıyoruz. 630 Euro verdim, atmacam ölmesin diye ilaç aldım. Çocuğundan fazla ilgileneceksin... 7’inci, 8’inci aya kadar tüyü döküp kafesten çıkması lazım."
BILDIRCIN TUTMAK İÇİN SABUNLU SUYLA YOLA ÇIKILAN VE BÖCEKLE KÜÇÜK KUŞ, KÜÇÜK KUŞLA ATMACA TUTULARAK GEÇMİŞTEN BUGÜNE GELEN ATMACACILIK SEVDASI GİDEREK BÜYÜYOR.
