İzmir Göbekotu olarak önerilen yeni tür bilim dünyasına tanıtıldı
Ege Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen saha ve laboratuvar çalışmaları sonucunda Batı Anadolu'ya özgü yeni bir bitki türü tanımlandı. Bilimsel adı Umbilicus choripetalus olan ve Türkçe adı olarak İzmir Göbekotu önerilen türün tanımı uluslararası taksonomi dergisi Phytotaxa'da yayımlandı.
Keşfin ayırt edici özellikleri
Prof. Dr. Hasan Yıldırım tarafından vurgulanan en önemli ayrım, yeni türün göbekotu cinsi içindeki diğer türlerden çiçek yapısı ile farklılaşmasıdır. Türün taç yaprakları tabana kadar tamamen ayrılıyor ve ortaya çıkan yapıyla yıldız biçimli bir çiçek oluşuyor; bu özellik göbekotu cinsinde ilk kez rapor edildi.
Yayılış, habitat ve akrabalık ilişkileri
İzmir Göbekotu yalnızca İzmir'in Ödemiş ilçesindeki Ovacık Platosu'nda, yaklaşık 1300-1400 metre rakımda, volkanik kaya çatlaklarında yetişiyor. Türün en yakın akrabaları olan Umbilicus tropaeolifolius ve Umbilicus paniculiformis ise kireçtaşı kayaçlara bağlı farklı coğrafyalarda yayılıyor. Bu durum, İzmir Göbekotu'nu ekolojik açıdan özgün kılıyor.
Genetik bulgular ve taksonomik sonuç
Çalışmada morfolojik incelemelere ek olarak yapılan DNA analizleri, Umbilicus choripetalus'un yakın türlerle akraba olmakla birlikte genetik olarak ayrı ve izole bir soy oluşturduğunu gösterdi. Göbekotu cinsi dünya genelinde 16 türle temsil edilirken Türkiye'de bu cins daha önce yedi türle biliniyordu. Yeni türün tanımlanmasıyla birlikte göbekotu cinsi içinde Türkiye'ye özgü ilk endemik tür ortaya konmuş oldu.
Koruma gereksinimi
Türün yalnızca tek bir lokaliteden bilinmesi ve toplam popülasyonunun yaklaşık 550 birey olması, korunma açısından kritik önem taşıyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği kriterlerine göre İzmir Göbekotu için Hassas (Vulnerable) koruma statüsü öneriliyor. Bu keşif, Batı Anadolu'nun henüz tam olarak belgelenmemiş biyolojik çeşitliliğine dikkat çekiyor.
Çalışma ekibi ve katkılar
Arazi çalışmaları, morfolojik incelemeler ve bilimsel tanım Ege Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından gerçekleştirildi. Türün genetik ve filogenetik analizleri Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümünden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından yapıldı. Laboratuvar süreçleri ve ölçümlerde Dr. Ademi Fahri Pirhan ile Dr. Şükrü Arasan katkı sundu. Arazi çalışmalarına ve makalenin değerlendirme sürecine Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos destek verirken, Musa Geçit saha gözlemleriyle çalışmaya katkıda bulundu. Yeni türün bilimsel çizimleri ise bitki ressamı ve Balıkesir Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi Hazelnas Varol tarafından hazırlandı.
EGE ÜNİVERSİTESİ BOTANİK BAHÇESİ VE HERBARYUM ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ MÜDÜRÜ PROF. DR. HASAN YILDIRIM, YENİ BİR TÜR OLAN "İZMİR GÖBEKOTU"NU LİTERATÜRE KAZANDIRAN ARAŞTIRMACILARIN ARASINDA YER ALDI.
