Çandır'dan Kasım ayı Tarım-GFE değerlendirmesi
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi'ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Çandır, Tarım-GFE'nin Kasım ayında aylık yüzde 1.84 ve yıllık yüzde 34.24 olarak ilan edildiğini hatırlattı.
Genel görünüm
Çandır, aylık yüzde 1.84'lük artış için, "Bu rakam, endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Kasım ayları ortalamasının (2.14) yüzde 15 altında ilan edilmiştir" dedi ve ekledi: endeksin ortalama altı bir yükseliş göstermesine karşın bunun son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım ayı artışı olduğunu belirtti. Yıllık yüzde 34.24'lük artışın ise son 10 yılın Kasım ortalaması (33.49) üzerinde olduğunu, bunun da son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım artışı ve 2025 yılının en yüksek ikinci rakamı olduğunu ifade etti.
Aylık ve yıllık alt kalemler
Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatları Kasım'da aylık yüzde 1.96 ve yıllık yüzde 35.49 artış gösterdi; Çandır bu değerlerin Kasım ayları itibarıyla aylıkta ve yıllıkta 2021 yılından sonraki en yüksek rakamlar olduğunu söyledi.
Kalem bazında Kasım ayı aylık artışlar: tohum %1.66, enerji %4.51, gübre %1.39, ilaç %1.14, veteriner hizmetleri %0.44, yem %1.64, diğer %0.68.
Kalem bazında Kasım ayı yıllık artışlar: tohum %37.99, enerji %26.95, gübre %46.09, ilaç %19.38, veteriner hizmetleri %65.49, yem %34.58, diğer %40.09.
Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında aylık %1.10 ve yıllık %27.01 artış ilan edildi.
Tarımsal üretici fiyat endeksi ve üretici enflasyonları
Çandır, Tarım-ÜFE'nin Kasım ayında aylık yüzde 1.56 düştüğünü, bunun 10 yıllık Kasım ortalaması (2.58) dikkate alındığında ciddi düzeyde altında ilan edildiğini söyledi. Yıllıkta ise Tarım-ÜFE %31.45 ile 10 yıllık ortalamanın (26.34) üzerinde kaldı. Çandır, son bir yıllık eğilimin genel olarak üretici aleyhine olduğunu, Mayıs, Haziran ve Eylül aylarında lehte olan seyrin Ekim ve Kasım'da tekrar üretici aleyhine döndüğünü ifade etti.
Yurtdışı üretici enflasyonu (YD-ÜFE) Kasım'da aylık %1.02 ve yıllık %31.19 artarken; yurtiçi üretici enflasyonu (Yİ-ÜFE) aylık %0.84 ve yıllık %27.23 olarak ilan edildi. "Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık %0.20 ve yıllık %27.44 artmıştı" değerlendirmesinde bulunarak, tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha düşük seyrettiğini belirtti.
Tüketici enflasyonu ve gıda kalemleri
Çandır, tüketici enflasyonu TÜFE'nin Kasım'da aylık %0.87 ve yıllık %31.07 arttığını belirtti. Son 20 yıllık Kasım ayı ortalamalarının aylıkta %1.25 ve yıllıkta %18.54 olduğunu hatırlatarak manşet enflasyonun halen yüksek olduğunu vurguladı; ayrıca Kasım ayında ilk kez aylık TÜFE'nin ortalama TÜFE'nin altında ilan edildiğini kaydetti.
Tüketici tarafında gıda enflasyonu Kasım'da aylık yüzde 0.69 azalırken yıllık yüzde 27.44 artış gösterdi. İşlenmemiş gıda enflasyonu aylık yüzde -3.33 ve yıllık yüzde 19.42, yaş meyve ve sebze enflasyonu ise aylık yüzde -6.09 ve yıllık yüzde 8.03 olarak ilan edildi. Çandır, bu tüketici tarafı rakamların, üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında kaldığını ve böyle bir durumun sürdürülebilir olmadığını belirtti.
ANTALYA TİCARET BORSASI (ATB) VE ANTALYA TARIM KONSEYİ (ATAK) YÖNETİM KURULU BAŞKANI ALİ ÇANDIR
