Bitlis'te kar su hasadı: Riskten kaynağa dönüşüm
Bitlis Eren Üniversitesi Mimarlık Bölüm Başkanı ve Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) üyesi Dr. Öğretim Üyesi Arya Biçen, karın yalnızca bir yük veya tehdit olarak görülmemesi gerektiğini; doğru planlama ile önemli bir su kaynağına dönüştürülebileceğini söyledi.
Karın yönetiminde temel sorunlar
Biçen, Bitlis gibi kentlerde yoğun kar sonrası karın genellikle temizlenip kenara itildiğini veya kontrolsüz eriyerek akıp gittiğini belirtti. Kırsalda çığ, kent merkezlerinde ise çatı ve saçaklardaki kütle ve sarkıtların can ve mal kaybına yol açabildiğini, bu risklerin temelinde karın yönetilememesinin yattığını ifade etti.
Su hasadı nedir ve neden önemli?
Bilimsel açıdan bakıldığında karın, yağmur kadar önemli bir su girdisi olduğuna dikkat çeken Biçen, burada su hasadı yaklaşımının devreye girdiğini söyledi. Su hasadının, yağmur veya kar şeklinde gelen suyun kaybolması yerine planlı biçimde toplanması, yönetilmesi ve yeniden kullanılması anlamına geldiğini belirtti. Biçen, su hasadının az gelişmiş ülkelerde su kıtlığına karşı alternatif kaynak; gelişmiş ülkelerde ise içilemez su kullanımlarında destekleyici sistem ve taşkın kontrolü aracı olarak kullanıldığını aktardı.
Uluslararası uygulamalar ve düzenlemeler
Biçen, uygulamanın yeni olmadığını; sarnıçlar, toplama havuzları ve çatı sistemlerinin tarihsel örnekler sunduğunu hatırlattı. İklim değişikliği ile kuraklık, düzensiz yağışlar ve artan su stresinin su hasadını stratejik planlamanın parçası hâline getirdiğini, Avrupa ülkeleri, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya'da yeni yapılarda bu sistemlerin zorunlu veya teşvik edici uygulamalarla yer aldığını söyledi.
Türkiye bağlamında ise 2024 yılında yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği ile su hasadının bina, parsel ve kentsel ölçeklerde planlama süreçlerine entegre edilmesinin hedeflendiğini, bunun artık gönüllü bir tercih değil planlamanın bir parçası olduğunu vurguladı.
Soğuk iklimlerde uygulamalar
Soğuk iklimlerde su hasadının kar üzerinden yürütüldüğünü söyleyen Biçen, çatı temelli su hasadı sistemlerinin ABD ve Kuzey Avrupa kentlerinde su talebini ve yüzey akışını ciddi biçimde azalttığını belirtti. Bu sistemlerin basit oluklardan ibaret olmadığını; doğru eğim, filtrasyon ve depolama içeren entegre yapılar olması gerektiğini vurguladı.
Yol ve kamusal alanlarda kar yönetimi
Yol ve kamusal alanlardan kar yönetimine de değinen Biçen, Japonya ve Norveç'te yol karının doğrudan kanalizasyona verilmediğini, özel toplama ve eritme alanlarında kontrol altına alındığını; Güney Kore'de ise eriyen suyun yönlendirildiği altyapı sistemlerinin kullanıldığını aktardı.
Bitlis için önerilen yaklaşımlar
Bitlis özelinde tek tip bir çözümün mümkün olmadığını belirten Biçen, kent merkezinde çatı temelli su hasadı sistemlerinin; yol ve meydanlarda ise karın doğrudan eritilmesi yerine pilot toplama ve arıtma alanlarının denenebileceğini söyledi. Kırsal ve yüksek kesimlerde ise karın erken erimesini önleyen, depolamaya dayalı yaklaşımların daha uygun olacağını ifade etti.
Vurgu: Perspektif değişikliği
Dr. Arya Biçen şu hedef tespitiyle sözlerini özetledi: "Mesele, karın ne kadar yağdığı değil; yağan karla ne yaptığımızdır." Kar sadece bir risk olarak görüldüğünde kayıp yaşanacağını; su hasadının bir parçası olarak ele alındığında ise kentin iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı hale geleceğini belirtti. Su hasadının teknik bir uygulama olmanın ötesinde, suya bakış açısını değiştiren bütüncül bir planlama yaklaşımı olduğunu vurguladı.
ASAD'ın çalışmaları
Anadolu Sualtı Araştırmaları ve Sporları Derneği (ASAD) bünyesinde yürütülen çalışmalara da değinen Biçen, özellikle havza ölçeğinde su ve doğal kaynakların sürdürülebilirliğini güçlendirmeye yönelik saha araştırmaları yaptıklarını, bilimsel veri ürettiklerini ve kamuoyunda farkındalık oluşturmayı önemsediklerini söyledi. Dernek başkanı Mehmet Salih Aygün de benzer şekilde suyun yalnızca tüketilen bir kaynak değil, korunması gereken bir ekosistem bileşeni olarak ele alındığını vurguladı.
MERKEZDEN KAR GÖRÜNTÜLERİ
