Ankara parklarında yaygınlaşan yeşil papağanlar ve ekosistem etkileri
Ankara'nın park ve yeşil alanlarında son yıllarda sık görülen yeşil papağan popülasyonu, renkli görüntüler oluştururken yerel türlerle rekabet, besin ve yuva paylaşımı gibi konuları gündeme getiriyor. Uzmanlar, bu türün kentin sunduğu ısı avantajı ve fırsatçı beslenme davranışları sayesinde sert iklim koşullarında yaşamını sürdürebildiğini belirtiyor.
Şehirde hayatta kalma stratejileri
Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen yeşil papağanların zümrüt yeşili tüyleri, kanca şeklinde kırmızımsı gagaları ve uzun mavimsi-yeşil kuyruklarıyla kolayca tanındığını, erkeklerde görülen kırmızı boyun halkasının cinsiyet ayırımına yardımcı olduğunu vurguluyor. Türün ana vatanının Afrika, Güney Asya ve bazı Orta Doğu ülkeleri olduğunu, ülkemizde ise büyük olasılıkla kafes kaçkınları yoluyla yerleştiğini aktarıyor.
Ergen, şehirlerin oluşturduğu ada etkisi, çok sayıda yapı, asfalt ve egzoz ısısının kırsala göre genellikle 1-2 derece daha yüksek sıcaklık sağladığını belirtiyor. Papağanların trafolar, çatı kenarları ve ağaç kovukları gibi kuytu, korunabilecek köşeleri tercih ederek soğuğa karşı dayanabildiklerini söylüyor. Ayrıca kuşların vücut sıcaklığı yaklaşık 40-42 derece aralığında olduğundan yüksek metabolizma için sürekli besin bulmaları gerektiğini; parklardaki tohumlar, meyveler, yeşillikler ve hatta çöpler aracılığıyla fırsatçı şekilde beslendiklerini ifade ediyor.
Toplumsal ve türler arası rekabet
Ergen, papağanların gruplar halinde dolaşmasının birbirlerinin vücut ısılarını desteklediğini belirtiyor. Ağaç kovuklarını yuva olarak kullanmaları nedeniyle ağaçkakan, sığırcık ve baştankara gibi türlerle yuva rekabetine yol açtığı; erken yuvalanma nedeniyle uygun alanları daha hızlı ele geçirdikleri ve besin tercihleri sebebiyle sincaplarla da rekabet halinde oldukları aktarılıyor. Yaz mevsiminin Ankara'da bir eleme işlevi gördüğünü, en iyi beslenen ve en uygun yuva bulan bireylerin hayatta kalarak zamanla popülasyonda daha sağlıklı ve adapte bireylerin çoğalmasına neden olduğunu söylüyor.
İzleme, değerlendirme ve olası müdahaleler
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün 2019-2022 döneminde yaptığı proje kapsamında türün incelendiğini hatırlatan Ergen, öncelikle izleme çalışmalarının yapılmasının gerektiğini belirtiyor. İzleme ile popülasyon artışı, diğer türler üzerindeki baskı ve üreme başarısı gibi veriler elde edilip değerlendirilmeden müdahale kararlarının alınmaması gerektiğini vurguluyor. Avrupa örneğinde, örneğin İngiltere'de yeşil papağanların parkları doldurarak başka türlerin besinlerini alıp tarım alanlarında zarara yol açabildiklerine dikkat çekiliyor. Türkiye'de henüz benzer boyutlarda zararlar söz konusu değil ve izleme çalışmaları devam ediyor.
Mahalli gözlemler ve deneyimler
Reyhan Çelik, yaklaşık 40 yıldır Kurtuluş Parkı civarında yaşadığını belirterek son 5-6 yıldır bahçelerindeki kiraz ağaçlarına papağanların geldiğini anlatıyor. Sabah saat 11 ve akşam saat 17'den sonra ağaçlara dadandıklarını, birkaç bireyin kirazları tükettiğini ve mahalle sakinlerinin bu durumu keyifle izlediğini söylüyor.
Mert Sivri ise ailesinin yaklaşık 50 yıldır aynı bölgede yaşadığını, 1999 ile 2000 arasında Atatürk Orman Çiftliği Kavşağı'nda bir papağan taşıyan kamyonun devrilmesiyle kuşların çeşitli parklara dağıldığını aktarıyor. Sivri, papağanların genellikle ağaçlarda yaşadığını, vatandaşların besleme çabalarına rağmen türün görece vahşi ve evcilleşmemiş olduğunu belirtiyor; kendi gözlemlerine göre popülasyonun zamanla farklı parklara göçler kapsamında değiştiğini ifade ediyor.
Uzmanların ortak mesajı, Ankara'daki yeşil papağan varlığının ve olası etkilerinin düzenli izleme ile takip edilmesi gerektiği yönünde. Bu veriler doğrultusunda ekonomik zarar, hastalık riski ve yerli türler üzerindeki baskı gibi üç ana ölçüt esas alınarak geleceğe dönük kararlar verilebilecektir.Kaynaklar
Halk gözlemleri ve Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen'in değerlendirmeleri ışığında hazırlanan özet.
YEŞİL PAPAĞANLAR, ŞEHİRLERİN ISI AVANTAJI VE FIRSATÇI BESLENME ALIŞKANLIKLARI SAYESİNDE ANKARA'NIN SERT İKLİM ŞARTLARINDA HAYATTA KALMAYI BAŞARIYOR.
